توجه: «کتاب و لوح فشرده اطلاعات دارویی» به عنوان مرجع پزشکان، داروسازان، و دیگر پیراپزشکان تالیف شده است. این کتاب نمی تواند جای پزشک را در درمان بیماران بگیرد. استفاده افراد غیرمتخصص از اطلاعات این کتاب یا لوح فشرده (CD) به منظور خوددرمانی یا دیگردرمانی ممکن است خطرناک باشد و عوارض جدی یا حتا مرگ را به دنبال داشته باشد.
آخرین ویراست نرم افزار، نسخه 1.0 است و تا کنون اشکال اساسی یا نقص در برنامه گزارش نشده است. هنوز هیچ اصلاحیه یا Patch برای این نسخه منتشر نگردیده است.
نرم افزار اطلاعات داروییی، نسخه ی الکترونیک و توسعه یافته ی کتاب «اطلاعات دارویی»
نوشته ی دکتر جمشید سلام زاده، دکتر محمدرضا جوادی، و دکتر نغمه فروتن است. این
کتاب راهنمای مقایسه ای و کاربردی گروه های دارویی است که ویژه ی پزشکان،
داروسازان، و تمامی دست اندرکاران مشاغل پزشکی و پیراپزشکی تالیف شده است. کتاب
مذکور توسط انتشارات تیمورزاده و با حمایت شرکت اکسیر چاپ شده است.
نرم افزار «اطلاعات دارویی» قابلیت هایی مانند جستجوی گروه های فارماکولوژیک، جستجو
بر اساس نام ژنریک یا نام تجاری (برند) داروها، جستجو بر اساس اندیکاسیون مصرف، و
جستجو بر اساس عوارض ناخواسته (side effect) را داراست.
این نرم افزار بر روی یک لوح فشرده (CD) فقط توسط شرکت اکسیر توزیع می گردد.
علوم دارویی با سرعت شگرفی در حال تغییر و تحول میباشد. شاغلین حرف پزشکی همه روزه با نوآوریهای جدیدی در عرصه شناسایی مواد موثره دارویی و یا سنتز آنها، فرمولاسیون و ساخت اشکال و سامانههای نوین دارورسانی، گزارشات در رابطه با عوارض جانبی و یا اثرات مفید و جدید داروها، ارائه راهنماهای درمانی استاندارد (Standard Therapeutic Guidelines) معرفی مشتقات جدید دارویی با منشاء ساختاری ترکیبات شناخته شده قبلی که دارای حداقل عوارض و اثرات توکسیک با حداکثر اثر بخشی درمانی میباشند، طراحی و عرضه مقرون به صرفه و اقتصادی برنامههای دارو - درمانی و در یک کلام با نظام پویندة ساخت، عرضه و تجویز منطقیتر داروها مواجه میباشند.
اگر چه با توسعه رسانهها و شبکههای اطلاعرسانی و بویژه اینترنت امکان دسترسی به دانشهای جدید در زمینه علوم مختلف از جمله علوم پزشکی و دارویی کمابیش فراهم گردیده است، ولی بهرهمندی عملی از یافتههای مجزا و از هم گسسته موجود، همچنان محتاج شناسایی نقاط ضعف و نیازهای موجود و تنظیم این اطلاعات در قالب مجموعههای هدفمند میباشد. در این میان، دسترسی سریع و آسان به اطلاعات کاربردی از اهمیت قابل توجهی در عرصههای بالینی برای تصمیمگیری جهت تجویز و به کارگیری داروها برخوردار میباشد. بر این اساس، مؤلفین کتاب حاضر، اقدام به تهیه مجموعهای از جداول کاربردی در رابطه با دستجات و گروههای دارویی مختلف نمودند تا علاوه بر دسترسی سریع به عصاره اطلاعات مربوط به داروهای منفرد، مقایسه خصوصایت فارماکوکینتیکی، فارماکودینامیکی و سایر خصوصیات کاربردی داروهای موجود در دستجات دارویی (یا فارماکولوژیک) مشابه نیز امکان پذیر باشد تا به این ترتیب راهنمای مناسبی برای قضاوت و تصمیمگیری جهت تجویز داروها در اختیار پزشکان، داروسازان و سایر شاغلین حرف پزشکی قرار گیرد. امید است تألیف کتاب حاضر به عنوان اولین نسخه تجربه شده، با شیوه خاص جمعآوری و نگارش اطلاعات دارویی، مورد بهرهبرداری کلیه عزیزان همکار درگیر در امر خطیر و مقدس درمان بیماران قرار گیرد. بدیهی است مؤلفین از هرگونه پیشنهاد عزیزان جهت بهرهبرداری هر چه بهتر از کتاب حاضر و ارتقاء سطح کیفی آن در چاپهای بعدی استقبال مینمایند.
ـ مؤلفین
در کتاب حاضر مطالب به صورت جداولی منحصر به فرد طراحی و ارائه شده اند، به طوریکه دستیابی به اطلاعات و جستجوی مطالب و نکات خاص دارویی با سهولت و سرعت بیشتری تحقق مییابد. خصوصاً در مواردی که مقایسه 2 یا چند دارو (بویژه از یک خانواده) از نظر عوارض جانبی، مصرف در بارداری و شیردهی، نیمه عمر( طول مدت اثر بخشی و ...) مورد نیاز میباشد. طبقه بندی داروها براساس گروه دارویی (Chemical Pharmacy) میباشد. بطوریکه داروهایی که از گروههای مختلف دارویی بوده ولی اندیکاسیون یکسان دارند تحت عنوان کلی آن اندیکاسیون قرار گرفته اند به عنوان مثال بتابلوکرها، بلوک کننده های کانال کلسیم و ... تحت عنوان Antihypertensive agents (داروهای ضد فشار خون) طبفه بندی میشوند. درجداول دارویی طراحی شده، برخی ستونها مشترک میباشند که عبارتند از:
- نام ژنریک دارو (Generic Name): در کتاب حاضر مرجع اسامیداروها کتاب فارماکولوژی کاتزونگ و نیز Drug Facts and Comparisons میباشد. به طور کلی تلاش نموده ایم در حد امکان لیست دارویی کامل و قابل استفاده ای (مشتمل بر داروهای خارجی و داخلی) در اختیار علاقمندان قرار دهیم. ( البته از آنجا که هدف اولیه و اصلی نگارش این کتاب مقایسه داروها در یک گروه دارویی بوده و بیشتر تمرکز بر داورهای پرمصرف و مورد توجه در شمار زیادی کتب مرجع میباشد و از ذکر داروهای کم مصرف و با اهمیت مقایسه ای کمتر صرفنظر نموده ایم)
– نام تجاری دارو (Brand Name): در این ستون نام تجاری متداول داروها در ایران و جهان مورد توجه قرار گرفته است.
– اشکال دارویی (Dosage Forms): در این ستون جهت جلوگیری از سنگین و حجیم شدن مطالب تنها به بیان اشکال دارویی داخل کشور پرداخته ایم (فهرست داروهای ایران، پاییز 1387) .در مواردی نیز که اشکال دارویی به صورت Italic بیان شده است ترجیح داده ایم علاقمندان از وجود این اشکال در خارج از کشور مطلع باشند (این اشکال در ایران فعلا موجود نمی باشند) . در بقیه مواردی که داروی مورد نظر در ایران وجود ندارد به طور کلی (-) در خانه مربوطه قرار داده شده است.
– علاوه بر مطالب فوق، برحسب موضوع در هر گروه دارویی ستونهایی جهت توضیح موارد خاص آن گروه قرار داده شده است و از این لحاظ در بسیاری موارد جداول در گروههای دارویی مختلف متفاوتند. از سوی دیگر به عنوان نمونه در ستون مربوط به خواص فارماکوکینتیکی داروها ((Half-life, Duration, Onset واحد زمان براساس کل گروه دارویی انتخاب و در ابتدای ستون نوشته شده است ((h, min, sec و اگر در مورد دارویی واحد زمان متفاوت باشد، در جایگاه خود آن دارو ذکر گردیده است. همچنین چنانچه مطالب یک ستون در مورد داروهای مختلف آن گروه تکراری باشد، جهت خلاصه تر کردن جداول با شماره گذاری در کنار اسم آن گروه دارویی، آن موضوع خاص (مربوط به ستون ذکر شده) به صورت پاورقی در پایین جداول ذکر میشود.
– برخی بخشها از جداول به دلایل زیر خالی (-) گذاشته شده است:
1- در مورد داروهایی که در ایران وجود ندارند، جهت کاهش حجم مطالب مندرج در جداول، از بیان دوزاژ معمول دارو " Usual Dosage" صرف نظر شده است.
2- در مواردی که دیتا مورد نظر (از منابع در دسترس) یافت نشده است.
– گروه بندی بارداری و شیردهی داروها با علامت (Pregnancy) P و L((Lactation در کنار نام ژنریک دارو [Generic Name (P, L)] قرار میگیرد. بطوریکه در ادامه خواهید دید، گروه بندی بارداری و شیردهی با علائم خاص در داخل پرانتز در کنار نام ژنریک هر دارو قرار میگیرند. در مواردیکه به جای (P, L) (P) یا (L) به تنهایی قرار میگیرد. زمانی است که گروه بندی شیردهی یا بارداری در مورد تمامیداروهای آن گروه مشترک بوده و در این صورت آن گروه بندی به صورت پاورقی (در پایین جدول) ذکر میشود.
– جهت تعیین گروه بندی شیردهی در این کتاب از سه علامت N, R, S استفاده شده است.
o :( Safe) S مصرف این داروها در شیردهی بلامانع است. o (Restricted) R: هنگام مصرف این داروها در شیردهی احتیاط شود و پزشک منافع و مضرات مصرف دارو در شیردهی را سنجیده و تصمیم گیری نماید. در بیشتر این موارد بهتر است شیردهی قبل از مصرف دارو انجام شده و فاصله مناسب بین شیردهی و مصرف دارو رعایت گردد. o (Not to be Used) N: تجویز این داروها در مادر شیرده کاملاً ممنوع میباشد.
گروهبندی بارداری : (FDA Pregnancy Categories)
- گروه A : مطالعات بر روی جنین وجود هر گونه خطری را در مصرف این داروها در دوران بارداری منفی گزارش کرده اند. از این داروها میتوان در دوران بارداری استفاده نمود.
- گروه B : شواهدی مبنی بر وجود خطر در جنین انسان وجود ندارد. در مطالعات حیوانی احتمال خطر دارو بر روی جنین وجود دارد ولی در مورد انسان دیده نشده و یا مطالعات بر روی جنین انسان کافی نمیباشد.
- گروه C : احتمال وجود خطر بر جنین انسان وجود دارد. مطالعات انسانی اندک بوده ولی مطالعات حیوانی اثرات منفی دارو بر جنین را نشان میدهد. سود و زیان مصرف دارو در بارداری سنجیده شود.
- گروه D : شواهدی مبنی بر اثرات منفی دارو بر روی جنین انسان گزارش شده است. تنها در مواردیکه بیماری سلامت مادر را تهدید میکند و داروهای مطمئن تر اثر درمانی مناسب نداشته باشند میتوان از داروهای این گروه بهره جست.
- گروه X : به طور کلی داروهای این گروه در دوران بارداری منع مصرف دارند و اثرات منفی جدی ناشی از این داروها بر جنین گزارش شده است.